الگوی عمومی ارزشیابی

این الگو، یک الگوی عمومی است و محور اصلی فعالیت های انجام شده بر مبنای این الگو را می توان در چهار فعالیت خلاصه کرد:

-        تعیین نوع اطلاعات لازم؛

-        جمع آوری اطلاعات؛

-        نتیجه گیری؛

-        تصمیم گیری؛

 ذکر چهار فعالیت فوق از میان ده مرحله ی تشکیل دهنده ی الگوی مذکور، به سبب اهمیت این فعالیت ها نسبت به سایر فعالیت هاست. این چهار فعالیت به نحوی در تمام الگوی ارزشیابی وجود دارد.

 

1- تعیین نوع تصمیم و قضاوت

2- تعیین اطلاعات لازم

5- ساخت یا انتخاب وسیله جمع آوری اطلاعات

4- تعیین زمان و چگونگی جمع آوری اطلاعات

3- تعیین اطلاعات موجود

7- تجزیه و تحلیل و ثبت اطلاعات

6- جمع آوری اطلاعات

8- نتیجه گیری و قضاوت

9- تصمیم گیری

10- جمعبندی و گزارش نتایج

                  شکل الگو.ی عمومی ارزشیابی

مرحله اول- تعیین تصمیمات و قضاوت ها: با توجه به اینکه جمع آوری، ثبت، تجزیه تحلیل و نگهداری اطلاعات همیشه مخارج سنگینی را بر بودجه فعالیت های ارزشیابی تحمیل می کند، برای صرفه جویی هر چه بیشتر در هزینه ها و کاهش حجم فعالیتهایی که بی فایده انجام می شود، باید در ابتدای ارزشیابی دقیقاً نوع تصمیمات و قضاوت ها تعیین شود تا بدین وسیله اطلاعاتی که مستقیماً به تصمیمات و قضاوت ها مربوط است تعیین و جمع آوری شود.

مرحله ی دوم- تعیین اطلاعات لازم: بعد از تعیین تصمیمات و قضاوت هایی که در انتهای عملیات ارزشیابی باید مورد توجه و پاسخگویی قرار گیرد، ارزشیاب به جمع آوری اطلاعات لازم تصمیمات و قضاوت ها می پردازد. اطلاعاتی باید جمع آوری شود که: اولاً در حال حاضر در دسترس و قابل استخراج نباشد و ثانیاً به صورت مستقیم برای قضاوت کردن و تصمیم هایی که ارزشیاب می گیرد ضروری باشد.

مرحله ی سوم- جمع آوری اطلاعات موجود: در صورتی که اطلاعات برنامه ی ارزشیابی در محلی وجود داشته باشد، یا از منابعی قابل استخراج و دستیابی باشد، ارزشیاب می تواند با استفاده از این منابع اطلاعاتی برنامه ی خود را از نظر زمانی یک قدم به جلو هدایت کند و در بودجه ی برنامه نیز صرفه جویی کند. بنابراین، حفظ و نگهداری اطلاعات جمع آوری شده و بایگانی منطبق با اصول علمی می تواند استفاده ای بسیاری برای مسئولان و دست اندرکاران برنامه های آموزشی داشته باشد و آنان را در حل مسائل آموزشی یاری دهد.

مرحله ی چهارم- تعیین زمان و چگونگی جمع آوری اطلاعات: بدیهی است که زمان و نحوه ی جمع آوری اطلاعات در کیفیت آن بسیار موثر است. اطلاعات باید به گونه ای و در زمانی جمع آوری شود که حداقل تداخل با برنامه های روزمره ی افراد را داشته باشد و زمان لازم برای پاسخ گویی به سئوالات کوتاه باشد.

استفاده از روش های غیر مستقیم یا مشاهده در جمع آوری اطلاعات می تواند تا حد زیادی مشکل زمان و چگونگی جمع آوری اطلاعات را مرتفع سازد.

مر حله ی پنجم- ساخت یا انتخاب وسیله ی جمع آوری اطلاعات : پس از تعیین زمان و چگونگی جمع آوری اطلاعات، ارزشیاب باید وسیله ی جمع آوری اطلاعات را از میان وسایل موجود انتخاب کند و در صورتی که وسایل موجود نیاز های او را تامین نکرد، ابزار لازم را تهیه کند. گاهی نیز وسایل موجود با اندک تغییراتی، نظر ارزشیاب را تامین می کند. برای جمع آوری اطلاعات راه های مختلفی وجود دارد. برای کسب اطلاعات می توان از انواع آزمون، پرسشنامه، مصاحبه، دفتر گزارش فعالیت ها و کارها، مشاهده، آزمون های گرایش، معاینات بالینی، بایگانی ها، شاخص های اجتماعی، اظهارنظر متخصصان و حتی در بعضی موارد جمع آوری وبررسی شایعات استفاده کرد.

مرحله ی ششم- جمع آوری اطلاعات: کار جمع آوری اطلاعات در واقع از مرحله ی سوم الگو آغاز می شود و در این مرحله، تنها آن بخش از اطلاعات که ارزشیاب نتوانسته است از منابع موجود استخراج و استفاده کند، جمع آوری می شود.

مرحله ی هفتم- تجزیه و تحلیل وثبت اطلاعات: اطلاعات جمع آوری شده حاصل از مرحله ی قبل اصطلاحاً اطلاعات خام نامیده می شو.د؛ ولی کمتر به صورت اولیه و خام قابل استفاده است . این اطلاعات باید تجزیه وتحلیل وپالایش شود تا بتوان برا ساس سئوالات دقیق ارزشیابی که از ابتدا مشخص شده از آنها برای پاسخگویی و تشریح کمی و کیفی موضوعات استفاده کرد .

مرحله ی هشتم - نتیجه گیری و قضاوت: حاصل فعالیت های مراحل قبلی، شکل گیری قضاوت هایی است که در مرحله ی بعد باید موضوع تصمیم گیری قرار گیرد . در مرحله ی هشتم جمعبندی های مشخصی با استفاده از معیارهای از قبل تعیین شده در مورد هریک از ابعاد برنامه آموزشی ارائه می شود و این جمعبندی ها یا قضاوت ها مبنا و ملاک تصمیم گیری هایی است که در مرحله ی بعد انجام می شود.

مرحله ی نهم - تصمیم گیری : بررسی مجموعه ی جمعبندی ها با توجه به سئوال اصلی ارزشیاب در مرحله ی اول و تعیین نقش و ارزش مناسب هریک از عوامل در شکل گیری تصمیم نهایی، به مسئولان و تصمیم گیرندگان، این امکان را می دهد تا بر مبنای سه رکن اطلاعات، تجزیه و تحلیل ها و معیارها تصمیم بگیرند.

تصمیم یا تصمیمات نهایی به وسیله ی مخاطبان برنامه صورت گرفته می شود و مسئولیت ارزشیاب جمع آوری اطلاعات و تبیین مسائل مربوط به سئوال ارزشیابی و به دنبال آن اجرای تصمیمات و تهیه ی گزارش نهایی است.

مرحله دهم – جمع بندی و گزارش نتایج ارزشیابی : جمع بندی، سازماندهی و ثبت اطلاعات و معیارهای به کار گرفته شده و تصمیمات و نتایج حاصل از آن، آخرین مرحله از الگوی ارزشیابی را تشکیل می دهد.

حاصل فعالیت های ارزشیابی، تشخیص نقاط ضعف و قوت برنامه های آموزشی است. ارزشیاب براساس اطلاعات و نتیجه گیری ها و قضاوت ها برنامه ی عملی ایجاد تغییرات درعوامل و عناصر فعالیت های مورد نظر را طراحی کرده، به اعمال این تغییرات در برنامه می پردازد. با این عمل، ارزشیابی حلقه ی واسطه ای است که پس از هربار انجام بر کیفیت برنامه افزوده، از کمبودها و نواقص آن می کاهد. بنابراین، چنانچه دست یابی به حداکثر کارایی در برنامه های آموزشی در نظر باشد، فعالیت ارزشیابی باید به صورت مستمر و دائم انجام پذیرد وبه عنوان یکی از مراحل اصلی فعالیت های تکنولوژیست آموزشی تلقی شود (فردانش1387).

ارزشیابی

ارزشيابي عبارت است از فرايند تعيين، تهيه و فراهم آوردن اطلاعات توصيفي و قضاوتي درباره ي ارزش يا اهميت هدفهاي آموزشي برنامه ها، عمليات و نتايج آن به منظور هدايت تصميم گيري، پاسخگويي و اطلاع رساني(بازرگان، 1387ص23).

در تعريفي ديگر: ارزشیابی، یافتن یا تعیین ارزش اشیاء، پدیده ها و فعالیت هاست.

ارزشیابی به عنوان یکی از فعالیت های تکنولوژی آموزشی منحصر به برآورد میزان یادگیری شاگردان – از طریق انجام آزمون نهایی – نیست و در مورد تمام اجزاء و عناصر موثر در یک برنامه آموزشی، می تواند به کار گرفته شود.

تعریف ارزشیابی بر حسب هدف انجام آن، نوع اطلاعات جمع آوری شده، نحوه به کارگیری نتایج و زمان انجام داد آن، متنوع است؛ ولی مطالعه ی تمامی تعاریف و الگو های ارزشیابی موجود این نکته را مشخص می کند که ارزشیابی عمدتاً فعالیتی است شامل تشریح کمی و کیفی پدیده ها و فعالیت های آموزشی که معمولاً قضاوت ارزشی را به دنبال دارد.

 این تعریف را می توان به شکل زیر نشان داد:

ارزشیابی =  تشریح کمی

یا

تشریح کیفی

+

قضاوت ارزشی

شکل ارزشیابی

  همانطور که در تعریف فوق مشاهده می شود، وجه تمایز یا خصوصیت ویژه ای که ارزشیابی را از اموری مانند سنجش و اندازه گیری و تحقیق جدا و متمایز می کند، همان قضاوت ارزشی است که براساس ملاک ها و معیارهای از پیش تعیین شده در پایان ارزشیابی ها انجام می شود. نوع این قضاوت ارزشی و تصمیماتی که براساس آنها گرفته می شود نوع ارزشیابی را تعیین می کند. بنابر این، انواع ارزشیابی در اموری مانند جمع آوری اطلاعات ( تشریح کمی و کیفی) و قضاوت ارزشی(در مقایسه با معیارهای از پیش تعیین شده) و اتخاذ تصمیم یا تصمیم هایی باهم مشترک هستند. عوامل غیر مشترک در آنها شامل نوع اطلاعات، معیارهای ارزشی و تصمیمات خواهد بود. به عبارت دیگر، آنچه را در تمام ارزشیابی ها انجام می شود می توان به عنوان محور و مبنای معرفی یک الگوی ارزشیابی عام تلقی کرد که برحسب وضعیت ها و موقعیت های خاص استفاده می شود.

الگوهاي تدريس با تاكيد برنقش تكنولوژي آموزشي

پروفسور لوئيس التون[1] عقیده دارد كه تكنولوژي آموزشي، مراحل تحول خود را در داخل سه نوع از سيستمهاي آموزشي، به شرح زير طي كرده است:

1-    آموزش دسته جمعي دانش آموزان

2-    الگوي ياد گيري انفرادي

3-    الگوي يادگيري در گروههاي كوچك

شناخت ويژگيهاي هريك از سيستمهاي آموزشي، به معلم كمك مي كند تا وسايل و مواد آموزشي مناسب هر سيستم را بشناسد و در برنامه هاي آموزشي خود، به نحو مطلوب و مفيد از آنها استفاده كند.

---

[1] - Lewis Elton(1977)

ادامه نوشته

انواع الگوهای تدریس

 

 الگوي عمومي تدريس[1]: اين الگو، نخستين بار توسط «رابرت گليزر[2]» در سال 1961 مطرح شد که در 1971 توسط «راجرز رابينسون[3]» بسط داده شد. در اين الگو، فرآيند تدريس به پنج مرحله تقسيم

 مي شود:

 

1) تعيين هدفهاي تدريس[4] و هدفهاي رفتاري: معلم بايد هدفهاي تدريس خود را به صورتي عيني و قابل اندازه گيري تعريف و مشخص کند.

2) تعيين رفتار ورودي و ارزشيابي تشخيصي: اصطلاح رفتار ورودي در اينجا، منعکس کننده کليه يادگيريهاي گذشته فراگيران، تواناييهاي عقلي، وضع انگيزشي و برخي عوامل اجتماعي و اقتصادي مؤثر در يادگيري و ميزان رشد آنان است.

3) تعيين شيوه ها و وسايل تدريس[5] : در اين مرحله معلم با آگاهي از شرايط و موقعيت آموزشي، يکي از روشها مانند روش سخنراني، آزمايشي، آموزش انفرادي و ... را انتخاب کند و وسايل تدريسي را نيز با توجه به مفاهيم و شرايط و ويژگيهاي فراگيران را برگزيند.

4) سازماندهي شرايط و موقعيت آموزشي: معلم بايد قادر باشد که با ابتکار و خلاقيت، حداکثر استفاده از امکانات موجود، در امر تدريس و تحقق اهداف آموزشي را ببرد.

5) سنجش و ارزشيابي عملکرد[6] : معلم در اين

---

[1] - General teaching model                       

[2] - Robert Glazer

[3] - Roger Robinson                                                                                         

[4] - Instructional  objectives

[5] -Instructional procedure and media

[6] - performance assessment

ادامه نوشته

شیوه های تدریس

شیوه های تدریس، فعالیتهایی هستند که در کمترین واحد زمان، توسط معلم در راه هدایت فراگیران به سوی اهداف آموزشی، به کار گرفته می شوند. «کمترین واحد زمان» نسبت به مدت زمان بهره گیری از روش تدریس[1] و الگوی تدریس[2] سنجیده می شود. زیرا روش تدریس یا روش تعلیم و تربیت،آن نوع از فعالیت معلم است که به نحوی آمیخته به بعد فلسفی و روانشناختی است که طی چندین دهه فعالیت او را شکل داده و جهت می بخشد. بنابراین ممکن است طی سی سال خدمت آموزشی یک مربی، هرگز تغییر نکند. زیرا باید تغییر بنیادهای فلسفی و روانشناختی موجبات تغییر آن را فراهم سازد که آنها هم اموری نیستند که بتوانند هر روزه تغییر یابند.

در ادامه به بررسی مختصر «شیوه های تدریس» پرداخته می شود..

یغما، خلخالی، وهرمزی، تحت عنوان « شیوه های تدریس » آنها را به انواع زیر تقسیم کرده اند:

1- شیوه ی سخنرانی، 2- شیوه ی پرسشی – پاسخی، 3- شیوه ی بحثی، 4- شیوه ی تمرین، 5- شیوه ی نمایشی، 6-شیوه ی آزمایشی، 7- شیوه ی گردش معلمی

امان الله صفوی وهمکاران، تحت عنوان «روشها و فنون کلی تدریس» این گونه فعالیت ها رابه شرح زیر مورد تقسیم بندی قرار داده اند:

1- روش سخنرانی ، 2- روش بحث گروهی، 3- روش آزمایش، 4- روش نمایش، 5- روش آمیخته (تلفیقی).

حسن شعبانی تحت عنوان«الگوها و روش های تدریس» آنها را به شرح زیر مورد تقسیم بندی قرار داده است:

الف ) الگوهای تدریس: 1- الگوی مکانیستیک و الگوی ارگانیستیک ،2- الگوی عمومی تدریس ،3- الگوی پیش سازمان دهنده ،4- الگوی حل مساله .

ب ) روشهای تدریس سنتی و متداول: 1- روش حفظ و تکرار ،2- روش روش سخنرانی ،3-  روش پرسش و پاسخ، 4-  روش نمایشی ،5-  روش ایفای نقش ،6- روش گردش علمی ،7- روش بحث گروهی،8- روش آازمایشی .

ج ) روشهای تدریس جدید (احدیان 1381ص 144الی146) .

---

[1] - Teaching Method

[2] - Teaching Model

الگوي تدريس

الگو، معمولاً به نمونه کوچکي از يک شيء يا به مجموعه اي از اشياي بيشمار گفته مي شود که ويژگيهاي مهم و اصلي آن شيء بزرگ يا اشياء را داشته باشد. الگوي تدريس، چهارچوب ويژه اي است که عناصر مهم تدريس در درون آن قابل مطالعه است. انتخاب يک الگوي تدريس، بستگي به نوع آگاهي معلم از فلسفه و نگرشهاي تعليم و تربيت خواهد داشت.

تدريس يک فرآيند و فعاليتي است که در داخل يک الگو صورت مي پذيرد (شعباني ،1386).